Przejdź do treści 
Aby wyjść z roli ofiary, trzeba zacząć od rozpoznania, na co masz wpływ, i stopniowo odzyskiwać odpowiedzialność za własne decyzje, granice i działania. Nie oznacza to brania winy za krzywdę, którą wyrządził Ci ktoś inny, ale rezygnację z uzależniania swojego dalszego życia od tego, co zrobią lub czego nie zrobią inni. Wyjście z roli ofiary to przejście od pytania „dlaczego mnie to spotkało?” do „co mogę zrobić teraz, żeby zadbać o siebie i swoje życie?”.
Być ofiarą to wierzyć, że wszystko, co dzieje się w naszym życiu, jest poza naszą kontrolą. Ktoś lub coś „robi nam krzywdę” i to właśnie zewnętrzne okoliczności, ludzie czy wydarzenia decydują o naszej codzienności i samopoczuciu. Może to być partner, który zdradził, szef, który nie docenia, rodzice, system czy nawet pogoda lub sytuacja gospodarcza.
W głowie ofiary słychać ciągłe „to przez niego”, „to przez nią”, „to przez sytuację” – narrację, która odbiera moc decydowania o sobie. Brzmi znajomo? W takim stanie zostajemy biernymi obserwatorami własnego życia, a nie jego twórcami.
Nikt nie mówi o sobie „jestem ofiarą”. Ale Twoje słowa i myśli zdradzają, że tkwisz w tej roli: „inni mnie nie rozumieją”, „ciągle coś mi przeszkadza”, „świat się przeciw mnie sprzysiągł”, „nie mogę, bo…”. Te przekonania to znak, że Twoja sprawczość jest wystawiona na zewnątrz. Co więcej – to może być dla Ciebie wygodne. Być ofiarą znaczy nie podejmować trudnych decyzji, szukać winnych i usprawiedliwiać brak działania.
Rola ofiary często nie występuje jednak sama. Jest częścią mechanizmu, w którym przechodzimy pomiędzy rolą ofiary, ratownika i prześladowcy. Więcej o tym, jak działa ten schemat, przeczytasz w artykule o trójkącie dramatycznym.
Osoba w roli ofiary nie zarządza swoimi emocjami – to emocje zarządzają nią. Reaguje impulsywnie, często jak na autopilocie – eksploduje albo zamraża się, dając się porwać fali negatywnych uczuć. Jeśli np. zdradził Cię mąż, masz prawo do bólu i zranienia. Ale pytanie brzmi: czy chcesz, żeby ten stan trwał wiecznie?
Ofiara tkwi w emocjonalnym więzieniu zranienia, które z czasem staje się jej tożsamością. Takie życie to stagnacja, utrata wolności i szczęścia, które mogą trwać latami.
Paradoksalnie wielu z nas nie chce się z niej wydostać, bo bycie ofiarą przynosi korzyści. Nieświadomie:
Odpowiedzialność to wyzwanie i wymaga działania, a często łatwiej jest pozostać w znanym, choć bolesnym świecie.
Wyjście z roli ofiary zaczyna się od przebudzenia – zrozumienia, że nie to inni ludzie czy okoliczności kreują nasze emocje i życie, lecz nasze własne przekonania i reakcje. Nikt nie może „sprawić”, że coś czujemy – to my decydujemy, jak interpretujemy i reagujemy na zdarzenia.
Odzyskanie kontroli to przejęcie odpowiedzialności za swoje emocje i wybory, bez względu na to, co się dzieje na zewnątrz. To świadome sterowanie sobą, a nie bycie sterowanym.
Wyjście z roli ofiary nie oznacza zaprzeczania temu, że ktoś Cię skrzywdził ani udawania, że trudne doświadczenia nie mają znaczenia. Oznacza odzyskanie wpływu na to, co zrobisz ze swoim życiem dalej. Nie masz kontroli nad zachowaniem innych ludzi, ale możesz zdecydować, czy nadal będziesz oddawać im kontrolę nad swoim życiem.
1. Zauważ, gdzie oddajesz swoją sprawczość innym
Zwróć uwagę na momenty, w których myślisz: „gdyby on się zmienił, byłabym szczęśliwa”, „gdyby mnie przeprosiła, mogłabym ruszyć dalej”, „gdyby zachował się inaczej, czułabym się lepiej”. Za każdym razem, kiedy uzależniasz swój spokój, decyzje lub przyszłość od zachowania drugiego człowieka, oddajesz mu część swojej sprawczości.
2. Oddziel to, na co masz wpływ, od tego, na co wpływu nie masz
Nie masz wpływu na to, co ktoś zrobił w przeszłości. Nie możesz zmusić drugiej osoby do zmiany, szczerości, przeprosin czy wzięcia odpowiedzialności. Masz natomiast wpływ na swoje decyzje, granice, działania i na to, na co zgadzasz się dzisiaj. Zamiast zużywać energię na próbę kontrolowania innych, skieruj ją tam, gdzie naprawdę masz możliwość coś zmienić.
3. Przestań czekać, aż inni się zmienią
Jedną z pułapek roli ofiary jest czekanie: aż ktoś zrozumie, przeprosi, zacznie zachowywać się inaczej albo wreszcie da Ci to, czego potrzebujesz. W ten sposób Twoje życie pozostaje zawieszone na decyzjach drugiej osoby. Wyjście z roli ofiary zaczyna się wtedy, kiedy przestajesz pytać: „Kiedy on się zmieni?” i zaczynasz pytać: „Co ja zrobię, jeśli nic się nie zmieni?”.
4. Weź odpowiedzialność za swoje decyzje
Odpowiedzialność nie jest tym samym co wina. Możesz nie być winna temu, co Cię spotkało, ale nadal jesteś odpowiedzialna za to, co zrobisz z tym doświadczeniem. Możesz zostać w tym samym miejscu albo podjąć decyzje, które zaczną prowadzić Cię w inną stronę. Odzyskiwanie sprawczości zaczyna się wtedy, kiedy przestajesz czekać, aż ktoś inny naprawi Twoje życie.
5. Zacznij stawiać granice
Wyjście z roli ofiary wymaga działania. Czasem oznacza powiedzenie „nie”, zakończenie relacji, odmowę dalszego tolerowania określonego zachowania albo jasne zakomunikowanie swoich potrzeb. Granica nie polega na zmuszeniu drugiego człowieka do określonego zachowania. Granica mówi, co Ty zrobisz, jeśli ktoś będzie przekraczał to, co jest dla Ciebie ważne.
6. Zmień pytanie „dlaczego mnie to spotkało?” na „co mogę zrobić teraz?”
Możesz przez lata szukać odpowiedzi na pytanie, dlaczego ktoś Cię skrzywdził. Problem w tym, że nawet jeśli ją znajdziesz, nie musi ona zmienić Twojego życia. Pytanie, które przywraca sprawczość, brzmi: „Co mogę zrobić teraz?”. Jaki jeden krok możesz zrobić dzisiaj? Jakiej decyzji unikasz? Na co dłużej nie chcesz się zgadzać? To właśnie tutaj zaczyna się wychodzenie z roli ofiary.
To zmiana perspektywy z „kto mnie skrzywdził?” na „co to mówi o mnie i co mogę z tym zrobić?”.
Najpotężniejszym narzędziem do wyjścia z roli ofiary jest radykalne wybaczenie. To nie jest zapomnienie czy usprawiedliwianie krzywd, ale decyzja o uwolnieniu się od więzów przeszłości. To akt wewnętrznego wyzwolenia, który pozwala przestać być ofiarą historii i zacząć kierować swoim życiem.
Radykalne wybaczenie mówi: „Nie chcę już dłużej cierpieć. Wybieram przemianę.” To moment, w którym odzyskujesz swoją moc i spokój.
Bycie ofiarą to wygodna, lecz ograniczająca rola. Rozpoznanie jej i świadome odejście wymaga odwagi i pracy, ale przede wszystkim zmiany perspektywy. Przestań czekać na zmiany „na zewnątrz” – zacznij decydować o sobie tu i teraz.
Jeśli czujesz, że tkwić w świecie ofiar, a chcesz odzyskać sprawczość i wewnętrzny spokój, zachęcam do skorzystania z bezpłatnej konsultacji, podczas której pokażę Ci skuteczne narzędzia i strategie.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć mechanizm roli ofiary i zobaczyć, jak łączy się ona z rolą ratownika i prześladowcy, przeczytaj również mój artykuł „Trójkąt dramatyczny – ofiara, ratownik i prześladowca”.
W poniższym filmie pokazuję, jak wykorzystać Arkusz Radykalnego Wybaczania w procesie własnej transformacji i wychodzenia ze świata ofiar.
Autorka: Magdalena Knapik – certyfikowana coach relacji oraz trener radykalnego wybaczania – pracuję z osobami, które doświadczyły zdrady w małżeństwie albo związku i w jej wyniku odczuwają trudne emocje, brak zaufania i lęk przed ponownym zranieniem.
Pomagam im uleczyć ranę bolesnej zdrady, aby mogły one z pełnym zaufaniem otworzyć się na nowy związek pełen miłości i wsparcia.
